Ortodonti Konuları

Özet

• Braketler dişlerin yüzeyine yapıştırılan küçük parçalardır. İçlerinden geçen tel, dişlere hafif ve sürekli bir kuvvet uygular.
• Çapraşıklık, dişler arası boşluk, derin ya da açık kapanış gibi pek çok sorunda kullanılır. Metal ya da diş rengine yakın seramik braketler seçilebilir.
• Süre, başlangıçtaki duruma ve dişlerin tepkisine göre değişir. Düzenli kontroller tedavinin bir parçasıdır.

Nasıl çalışır?

Dişi çevreleyen kemik, sürekli bir baskı altında kendini yeniden şekillendirir. Tel bu baskıyı sağlar. Diş, kemiğin içinde yavaşça yeni konumuna ilerler.

Kontrollerde teller değiştirilir ya da ayarlanır. Kuvvetin hafif tutulması hem dokuları korur hem de hareketi daha öngörülebilir kılar.

Başlamadan önce

Ağız içi ve yüz fotoğrafları, dişlerin ölçüsü ya da dijital taraması ve röntgenler alınır. Plan bu kayıtlarla hazırlanır.

Çürük ya da diş eti iltihabı varsa önce bunlar tedavi edilir. Tel takılı dişleri temizlemek daha emek ister.

Tedavi sırasında

İlk günlerde dişlerde hassasiyet ve yanaklarda sürtünme hissi olağandır. Çoğu kişide birkaç gün içinde azalır.

Her öğünden sonra fırçalamak, ara yüz fırçası kullanmak ve sert ya da yapışkan yiyeceklerden kaçınmak braketleri ve dişleri korur. Braket gevşer ya da koparsa kliniğe haber verin. Onarımın zamanı duruma göre belirlenir.

Bilinen riskler

Temizlik yetersiz kalırsa braket çevresinde beyaz lekeler ve çürük gelişebilir. Diş eti şişebilir ve kanayabilir.

Dişlerin hareketi sırasında kök uçlarında bir miktar kısalma görülebilir. Bu genellikle hafiftir. Tedavi bittikten sonra dişler eski konumlarına dönme eğilimi taşır. Bu nedenle pekiştirme aşaması önemlidir.

Sık sorulanlar

Özet

• Şeffaf plaklar dişlere oturan ince, çıkarılabilir kalıplardır. Her plak dişleri planlanan küçük bir adım kadar hareket ettirir.
• Hafif ve orta düzeydeki çapraşıklık ya da boşluklarda iyi sonuç verebilir. Bazı hareketlerde sabit tel daha öngörülebilirdir.
• Plağın günün büyük bölümünde takılı kalması gerekir. Sonuç, kullanım düzenine sıkı sıkıya bağlıdır.

Plan nasıl hazırlanır?

Dişler dijital olarak taranır. Bilgisayarda dişlerin hedef konumu ve oraya giden ara adımlar planlanır. Hekim bu planı kontrol eder ve gerekirse değiştirir.

Bazı dişlere küçük, diş renginde çıkıntılar eklenir. Bunlar plağın dişi daha iyi kavramasını sağlar.

Kimler için uygun?

Düzenli kullanımı sürdürebilecek, ağız hijyeni iyi olan kişilerde düşünülür. Dişlerin dik eksende uzatılması ya da büyük kök hareketleri gibi bazı durumlarda kontrol daha zordur.

Karmaşık iskeletsel sorunlarda plak tek başına yetmeyebilir. Seçim muayene ve kayıtlar değerlendirildikten sonra yapılır.

Günlük kullanım

Plaklar genellikle günde 20–22 saat takılır. Yemek yerken ve su dışında bir şey içerken çıkarılır. Takmadan önce dişler fırçalanır.

Yeni plağa geçildiğinde bir iki gün baskı hissi olabilir. Plaklar soğuk suyla temizlenir. Sıcak su şekillerini bozabilir.

Sınırlar ve riskler

Plak yeterince takılmazsa dişler planlanan şekilde hareket etmeyebilir ve ara düzeltme gerekebilir. Plak takılıyken şekerli içecek tüketmek çürük riskini artırır.

Kök kısalması ve tedavi sonrası geri dönme eğilimi sabit telde olduğu gibi burada da söz konusudur.

Sık sorulanlar

Özet

• Süt dişleri ile daimi dişlerin bir arada bulunduğu dönemde yapılan muayene, büyümeyle ilgili sorunları erken fark ettirebilir.
• Her çocukta erken tedavi gerekmez. Çoğu düzensizlik için en uygun zaman daimi dişlerin sürmesinden sonradır.
• Arka dişlerde çapraz kapanış, alt çenenin öne konumlandığı durumlar ve çok önde duran üst kesiciler erken ele alınabilecek örneklerdir.

Neden erken bakılır?

Çocukta çeneler hâlâ büyümektedir. Bazı iskeletsel ve dişsel sorunlar bu dönemde daha kolay yönlendirilebilir.

Muayene her zaman tedaviyle sonuçlanmaz. Çoğu zaman öneri, belirli aralıklarla kontroldür.

Hangi durumlarda düşünülür?

Üst çenenin dar olduğu ve arka dişlerin ters kapandığı çocuklarda üst çeneyi genişleten apareyler kullanılabilir.

Alt kesicilerin üsttekilerin önünde kapandığı durumlarda yüz maskesi gibi apareyler kısa vadede çene ilişkisini düzeltebilir. Uzun vadeli etkisi hakkındaki kanıt sınırlıdır.

Üst kesicileri çok önde olan çocuklarda erken tedavi, bu dişlerin darbeyle kırılma riskini azaltabilir. Tedavinin bitiş sonucu çoğunlukla ergenlikte yapılan tek aşamalı tedaviden belirgin farklı değildir.

Aileler neye dikkat edebilir?

Ağızdan nefes alma, uzun süren parmak emme alışkanlığı, süt dişlerinin çok erken ya da çok geç dökülmesi ve çiğnerken çenenin yana kayması fark edilebilecek işaretlerdir.

Bu işaretlerin varlığı bir sorun olduğu anlamına gelmez. Değerlendirme için bir muayene yeterlidir.

Tedavinin sınırları

Erken dönem tedavisi çoğu zaman ikinci bir sabit tedavi ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Bu ihtimal aileyle baştan konuşulur.

Apareylerin düzenli kullanılması ve kontrollere gelinmesi sonucu doğrudan etkiler.

Sık sorulanlar

Özet

• Dişler her yaşta hareket ettirilebilir. Asıl belirleyici, dişleri taşıyan kemiğin ve diş etinin sağlığıdır.
• Yetişkinlerde ortodonti çoğu zaman implant, kaplama ya da diş eti tedavisiyle birlikte planlanır.
• Büyüme tamamlandığı için iskeletsel farklılıklar yalnız dişleri hareket ettirerek giderilemeyebilir.

Neden yetişkinlikte?

Kimi zaman çocuklukta tedavi fırsatı olmamıştır. Kimi zaman da eski bir tedaviden sonra dişler yeniden kaymıştır.

Diş eksikliği sonrası komşu dişlerin eğilmesi, implant ya da köprü için yer açma ihtiyacı da sık başvuru nedenleridir.

Diş eti ve kemik

Tedaviden önce diş eti sağlığı değerlendirilir. Aktif bir diş eti hastalığı varsa önce bu tedavi edilir ve kontrol altına alınır.

Kemik desteği azalmış dişler de taşınabilir. Bunun için kuvvetler daha hafif tutulur ve diş eti tedavisi yapan hekimle birlikte izlenir.

Seçenekler

Sabit tel, diş rengine yakın braketler ve şeffaf plaklar yetişkinlerde de kullanılır. Seçim sorunun türüne ve kişinin beklentisine göre yapılır.

Hareketin bazı bölümleri için çeneye yerleştirilen küçük vidalardan destek alınabilir.

Beklentiler

Yetişkinlerde dişlerin tepkisi biraz daha yavaş olabilir. Tedavi sonrası pekiştirme genellikle uzun süreli planlanır.

Diş etinin çekildiği bölgelerde dişler düzeldikten sonra aralarda küçük üçgen boşluklar görünebilir. Bu olasılık önceden konuşulur.

Sık sorulanlar

Özet

• Çenelerin boyutu ya da konumundaki belirgin farklılıklar yalnız dişleri hareket ettirerek düzeltilemeyebilir. Bu durumda ortodonti ve çene cerrahisi birlikte planlanır.
• Ortodontist dişleri ameliyata hazırlar. Çene cerrahı çeneleri yeni konumuna taşır. Ameliyat sonrası ortodonti kapanışı tamamlar.
• Ameliyat genellikle çene büyümesi tamamlandıktan sonra yapılır. Değerlendirme ve hazırlığın zamanı kişiye göre belirlenir.

Kimlerde düşünülür?

Alt çenenin belirgin şekilde önde ya da geride olduğu, ön dişlerin hiç temas etmediği ya da yüzde belirgin bir asimetrinin bulunduğu yetişkinlerde gündeme gelebilir.

Çiğneme ve konuşma güçlüğü kadar yüz görünümüyle ilgili beklentiler de değerlendirmeye girer.

Ameliyat öncesi ortodonti

Dişler, çenelerin uyumsuzluğunu telafi etmek için yıllar içinde eğilmiş olabilir. Ameliyat öncesi tedavi bu eğimi düzeltir.

Bu aşamada kapanış bir süre daha belirgin bozuk görünebilir. Bu beklenen bir durumdur.

Ortak planlama

Ortodontist ve çene cerrahı kayıtları birlikte inceler. Günümüzde çoğu planlama üç boyutlu görüntüler üzerinde yapılır.

Ameliyatın yöntemi, hastanede kalış ve iyileşme süreci cerrah tarafından ayrıca anlatılır.

Ameliyat sonrası

İyileşmenin ilk haftalarından sonra ortodonti kaldığı yerden devam eder. Kapanışın son ayrıntıları bu dönemde tamamlanır.

Çene cerrahisinin kendine özgü riskleri vardır. Bunlardan biri dudak ve çenede his değişikliğidir. Bu değişiklik geçici ya da kalıcı olabilir. Risk, uygulanacak ameliyata ve kişiye göre cerrahi görüşmede değerlendirilir.

Sık sorulanlar

Özet

• Tel ya da plak tedavisi bittiğinde dişler eski konumlarına dönme eğilimindedir. Pekiştirme bu dönüşü sınırlamak için yapılır.
• Alt ve üst ön dişlerin arkasına yapıştırılan ince bir tel ya da gece takılan çıkarılabilir bir plak kullanılabilir.
• Dişler yaşam boyu hafifçe hareket eder. Bu yüzden pekiştirme çoğu zaman uzun süreli planlanır.

Neden gerekir?

Dişleri çevreleyen lifler ve diş eti yeni konuma uyum sağlamak için zamana ihtiyaç duyar. Bu dönemde dişler kolayca geri kayabilir.

Yaşla birlikte alt ön dişlerde hafif çapraşıklık, tedavi görmemiş kişilerde de görülen doğal bir değişimdir.

Seçenekler

Sabit pekiştirme teli görünmez ve hastanın uyumuna bağlı değildir. Ancak çevresinin özenle temizlenmesi gerekir. Tel kopabilir ya da yapıştırıldığı yerden ayrılabilir.

Hareketli plaklar kolay temizlenir. Etkisi düzenli takılmalarına bağlıdır. Hangi yöntemin üstün olduğuna dair kanıt henüz kesin değildir.

Kontroller

Pekiştirme döneminde aralıklı kontroller yapılır. Kopan bir tel ya da çatlayan bir plak erken fark edilirse dişler kaymadan onarılabilir.

Plak sıkı gelmeye başladıysa dişlerin hareket etmeye başladığına işaret olabilir.

Sık sorulanlar

Özet

• Lingual braketler dişlerin dil tarafındaki yüzeyine yapıştırılır. Dışarıdan bakıldığında görünmezler.
• Çoğu düzensizlikte dış yüze takılan tellerle benzer hareketler sağlanabilir. Braketler ve teller genellikle kişiye özel üretilir.
• Dile yakın oldukları için ilk haftalarda konuşma ve dilde tahriş daha sık görülür.

Nasıl hazırlanır?

Dişlerin ölçüsü ya da dijital taraması alınır. Braketler ve teller bu modele göre laboratuvarda hazırlanır, sonra bir aktarma kalıbıyla dişlere yapıştırılır.

Kişiye özel üretim, dil yüzeylerinin şeklindeki farklılıkları dengelemeye yardım eder.

Alışma dönemi

Dil braketlere temas ettiği için ilk günlerde bazı seslerde değişiklik ve dilde hassasiyet olabilir. Çoğu kişide bu yakınmalar birkaç hafta içinde azalır.

Temizlik, braketler görünmediği için daha dikkat ister. Ayna ve ara yüz fırçası işe yarar.

Kimler için uygun?

Görünür tel istemeyen ve sabit tedavinin kontrolünü tercih eden kişilerde düşünülür. Çok kısa diş kronları ya da bazı kapanış tipleri uygulamayı zorlaştırabilir.

Seçim muayene ve kayıtlar değerlendirildikten sonra yapılır.

Sık sorulanlar

Özet

• Alt çene ilerletme apareyi uykuda takılan, alt çeneyi hafifçe önde tutan çift parçalı bir plaktır. Amaç üst solunum yolunun açık kalmasına yardım etmektir.
• Önce bir uyku hekimi değerlendirme yapar. Horlamanın basit horlama mı yoksa uyku apnesi mi olduğu uyku testiyle ayrılır. Aparey bu değerlendirmeden ve hekimin önerisinden sonra hazırlanır.
• Basit horlamada ya da sürekli pozitif hava basıncı (CPAP) cihazını kullanamayan uyku apneli hastalarda bir seçenek olabilir.

Kimler için uygun?

Uyku hekimi tarafından basit horlama ya da uyku apnesi tanısı konmuş ve ağız içi aparey önerilmiş kişilerde değerlendirilir. Dişlerin ve diş etinin apareyi taşıyabilecek durumda olması gerekir.

Ağır uyku apnesinde ilk seçenek genellikle CPAP'tir. Hangi tedavinin uygun olduğuna uyku hekimi karar verir.

Nasıl hazırlanır?

Dişlerin ölçüsü ya da taraması alınır. Aparey kişiye özel üretilir. Alt çenenin ne kadar ileri alınacağı kontrollerde kademeli olarak ayarlanır.

Ayarlamadan sonra apareyin etkisi, tanıyı koyan hekimin önerdiği bir uyku testiyle değerlendirilir.

Yan etkiler ve takip

Sabahları çene ya da dişlerde hassasiyet, ağızda kuruluk ya da salya artışı olabilir. Uzun süreli kullanımda kapanışta değişiklik gelişebilir.

Bu nedenle aparey kullanan kişiler hem diş hekimi hem uyku hekimi tarafından düzenli izlenir.

Sık sorulanlar